Jakie postaci może przyjmować zwyrodnienie plamki żółtej?

zbliżenie gałki ocznej

Zwyrodnienie centralnej części siatkówki związane z wiekiem, określane skrótem AMD (Age-Related Macular Degeneration), może występować przede wszystkim w postaci suchej lub wysiękowej. Obie formy dotyczą obszaru odpowiedzialnego za ostre widzenie centralne, ale różnią się mechanizmem powstawania zmian oraz dynamiką pogarszania widzenia. Postać sucha może z czasem przejść w postać wysiękową, dlatego rozpoznanie konkretnego typu ma znaczenie dla dalszego postępowania. Poniżej wyjaśniamy różnice pomiędzy postaciami AMD oraz odróżniamy je od Centralnej Surowiczej Chorioretinopatii.

Jakie są główne postaci AMD?

AMD występuje w dwóch podstawowych postaciach: suchej, nazywanej niewysiękową, oraz mokrej, czyli wysiękowej lub neowaskularnej. Postać sucha jest związana ze stopniowymi zmianami zwyrodnieniowymi siatkówki, natomiast w postaci wysiękowej dochodzi do rozwoju nieprawidłowych naczyń krwionośnych i przeciekania płynu lub krwi.

Zmiany dotyczą makuli (łac. macula lutea – plamka żółta), czyli centralnego obszaru siatkówki odpowiadającego za rozpoznawanie szczegółów obrazu oraz widzenie barw. Pogorszenie funkcji tego miejsca może utrudniać między innymi czytanie i rozpoznawanie twarzy, podczas gdy widzenie obwodowe może pozostawać zachowane. Poszczególne postaci choroby nie rozwijają się w identyczny sposób. Najważniejsze różnice można uporządkować następująco:

postać sucha AMD – przebiega zwykle wolniej i wiąże się ze stopniowym uszkadzaniem struktur centralnej siatkówki;
wczesne AMD – może przez długi czas powodować niewielkie zaburzenia lub pozostawać bez wyraźnych objawów odczuwanych przez pacjenta;
postać zaawansowana sucha – może prowadzić do zaniku komórek odpowiedzialnych za widzenie centralne;
postać wysiękowa AMD – wiąże się z powstawaniem patologicznych naczyń krwionośnych pod siatkówką;
aktywna neowaskularyzacja – przeciekanie z nieprawidłowych naczyń może powodować obrzęk i zaburzenie struktury centralnej siatkówki.

Określenie postaci choroby wymaga badania okulistycznego, ponieważ sam charakter odczuwanych zaburzeń widzenia nie wystarcza do rozpoznania mechanizmu zmian. W diagnostyce chorób siatkówki wykonujemy m.in. OCT, czyli optyczną koherentną tomografię, umożliwiającą ocenę jej poszczególnych warstw. W zależności od obrazu klinicznego zakres diagnostyki może zostać rozszerzony o inne badania.

Czym charakteryzuje się sucha postać AMD?

Sucha postać AMD rozwija się zazwyczaj stopniowo i jest związana ze zmianami zwyrodnieniowymi w centralnej części siatkówki. Pogorszenie widzenia może przez dłuższy czas postępować wolno, przez co pierwsze objawy bywają łatwe do przeoczenia.

W początkowych stadiach pacjent może zauważać trudności podczas czytania drobnego tekstu lub potrzebować silniejszego oświetlenia. Zmniejszać może się również zdolność rozpoznawania szczegółów obrazu. Choroba może dotyczyć obu oczu, ale stopień zmian nie musi być w nich jednakowy. Przy zachowanym dobrym widzeniu w jednym oku zaburzenia w drugim mogą przez pewien czas pozostawać mniej zauważalne.

W bardziej zaawansowanej postaci suchej dochodzi do rozleglejszego uszkodzenia struktur odpowiedzialnych za widzenie centralne. U części pacjentów mogą rozwijać się obszary zaniku, powodujące wyraźniejsze ubytki w centralnej części obrazu. Sucha postać AMD może także przekształcić się w postać wysiękową, dlatego nagła zmiana charakteru widzenia wymaga ponownej oceny stanu siatkówki.

Jak różni się wysiękowa postać AMD?

Wysiękowa postać AMD wiąże się z powstawaniem nieprawidłowych naczyń krwionośnych, z których może wydostawać się płyn lub krew do tkanek siatkówki. Zaburzenia widzenia mogą w tej formie pojawić się i narastać szybciej niż w typowym przebiegu postaci suchej.

Jednym z charakterystycznych problemów może być zniekształcenie obrazu – proste linie zaczynają być postrzegane jako faliste lub wygięte. Zmiany dotyczące widzenia centralnego mogą również utrudniać czytanie lub rozpoznawanie szczegółów. W leczeniu wysiękowego AMD wykonujemy iniekcje doszklistkowe preparatów oddziałujących na VEGF, czyli czynnik uczestniczący w rozwoju nieprawidłowych naczyń. Objawy, które mogą pojawić się w przebiegu tej postaci, obejmują:

falowanie prostych linii,
pogorszenie ostrości widzenia centralnego,
trudności z czytaniem,
zniekształcenie oglądanych przedmiotów,
ciemniejszy lub zamazany obszar w centrum pola widzenia.

Rozpoznanie wysiękowej postaci nie opiera się wyłącznie na zgłaszanych objawach. Obrazowanie siatkówki służy ocenie obecności płynu oraz zmian w jej strukturze i pomaga określić charakter procesu chorobowego.

Centralna Surowicza Chorioretinopatia nie jest postacią AMD

Centralna Surowicza Chorioretinopatia (CSCR) jest odrębnym schorzeniem siatkówki i naczyniówki, a nie rodzajem AMD. Chorioretinopatia może jednak powodować objawy dotyczące widzenia centralnego, dlatego z perspektywy pacjenta część zaburzeń może wydawać się podobna. W CSCR dochodzi do gromadzenia się płynu pod siatkówką, a typowymi objawami są zamglenie obrazu oraz pogorszenie ostrości widzenia, często dotyczące jednego oka. Centralna Surowicza Chorioretinopatia częściej występuje u osób młodszych niż AMD i ma inny mechanizm powstawania zmian. Rozróżnienie tych chorób wymaga badania struktur tylnego odcinka oka, a nie tylko porównania objawów zgłaszanych przez pacjenta.

Diagnostyka rozstrzyga o rodzaju zmian w centralnej siatkówce

Postaci AMD oraz inne choroby obejmujące centralną siatkówkę rozróżnia się na podstawie badania okulistycznego i obrazowania struktur oka. OCT umożliwia ocenę przekroju siatkówki oraz wykrywanie zmian, których nie można określić wyłącznie na podstawie ostrości wzroku. W naszych placówkach wykonujemy m.in. SS OCT, angiografię i badanie dna oka, a zakres badań jest dobierany do obrazu klinicznego. Diagnostyka pomaga odróżnić zmiany suche od wysiękowych oraz rozpoznać inne schorzenia powodujące zaburzenia widzenia centralnego, w tym CSCR. Wynik badania stanowi podstawę do określenia dalszego postępowania medycznego.

Informacje dotyczące diagnostyki i leczenia zwyrodnienia plamki żółtej obejmują w naszych placówkach ocenę rodzaju zmian oraz metody postępowania dobrane do ich charakteru. Przy nowych zaburzeniach widzenia centralnego rodzaj schorzenia nie powinien być określany samodzielnie wyłącznie na podstawie objawów.

Szybkie podsumowanie: postacie AMD i różnice między nimi

AMD dzieli się przede wszystkim na postać suchą, czyli niewysiękową, oraz postać mokrą, określaną również jako wysiękowa lub neowaskularna.
Sucha postać AMD jest związana ze stopniowymi zmianami zwyrodnieniowymi i zwykle rozwija się wolniej niż aktywna postać wysiękowa.
Zaawansowana postać sucha może obejmować zanik struktur centralnej siatkówki i prowadzić do wyraźniejszych zaburzeń widzenia szczegółów.
Wysiękowa postać AMD wiąże się z rozwojem nieprawidłowych naczyń, których aktywność może prowadzić do obecności płynu lub krwi w obrębie siatkówki.
Zniekształcenie prostych linii i stosunkowo szybka zmiana widzenia centralnego mogą występować przy aktywnej postaci wysiękowej.
Centralna Surowicza Chorioretinopatia jest osobnym schorzeniem i nie należy do postaci AMD, mimo że również może zaburzać widzenie centralne.
OCT i pozostałe badania okulistyczne służą rozróżnianiu mechanizmu zmian oraz ocenie ich położenia i zaawansowania.

FAQ

Czy sucha postać AMD zawsze zmienia się w wysiękową?

Nie. U części osób sucha postać pozostaje niewysiękowa przez cały okres obserwacji, natomiast u innych mogą rozwinąć się zmiany neowaskularne. Z tego powodu nagła zmiana ostrości lub charakteru widzenia wymaga ponownej oceny okulistycznej.

Czy AMD może wystąpić tylko w jednym oku?

Zmiany mogą początkowo mieć różne nasilenie w obu oczach, dlatego pacjent może wyraźniej odczuwać problem tylko po jednej stronie. Dobre widzenie drugim okiem może również częściowo kompensować zaburzenia i opóźniać zauważenie pierwszych objawów.

Czy falowanie prostych linii oznacza wysiękową postać AMD?

Zniekształcenie prostych linii może występować w wysiękowej postaci AMD, ale nie jest objawem wystarczającym do samodzielnego postawienia rozpoznania. Podobne zaburzenia mogą towarzyszyć również innym zmianom dotyczącym centralnej siatkówki.

Czy CSCR i AMD to ta sama choroba?

Nie. CSCR, czyli Centralna Surowicza Chorioretinopatia, wiąże się z gromadzeniem płynu pod siatkówką i stanowi odrębne schorzenie. AMD jest zmianą zwyrodnieniową związaną przede wszystkim z wiekiem i ma inny mechanizm rozwoju.

Czy sama kontrola ostrości wzroku wystarczy do określenia postaci AMD?

Nie. Ostrość wzroku informuje o poziomie widzenia, ale nie pokazuje budowy poszczególnych warstw siatkówki ani obecności płynu. Do oceny rodzaju zmian wykorzystuje się badanie okulistyczne oraz odpowiednie metody obrazowania, w tym OCT.